Voor 15:00 besteld, morgen thuis.
Klantenservice Tel: 073-6154550 tot 17:00 uur

Recent toegevoegd ×

U heeft geen producten in uw winkelwagen.

Infrarood fotografie maakt het onzichtbare zichtbaar

Feb 18

Gorillapod.nl

Kunstzinnig ingestelde fotografen willen ‘de werkelijkheid’ naar hun hand zetten. In de digitale fotografie kan dat heel goed met filters tijdens de opname en, heel uitgebreid, in de nabewerking van de bestanden. Er zijn legio filterpakketten (‘plug-ins’) en apps te koop om het beeld iets meer eigens te geven.

De zichtbare werkelijkheid

Het uitgangspunt is een opname van een zichtbare werkelijkheid. Maar voorbij het zichtbare gebied is er een wereld aan onzichtbare ‘golflengtes’. Denk aan de röntgenstraling en de microgolven. Geflankeerd aan het zichtbare golflengtegebied kennen we ultraviolet- en infraroodstraling.

Eerstgenoemde doet ons in de zon verbranden en bruinen, het infraroodgebied herkennen we aan de warmtestraling. Deze gaat tot diep onderhuids. We kennen allemaal wel de Infraphil lamp met het rode intense licht, dat weldadig is voor de spieren. Het zichtbare licht is maar een heel kort gebied met golflengtes tussen 320 (ultraviolet) en 720 nanometer (het rood). Hierna komt het zogenaamde nabije infrarood tussen 830 en 1000 nanometer. Dát specifieke gebied is interessant voor de Infrarood fotografie. In de tijd van de analoge fotografie was er een Kodak Ektachrome kleuren-IR diafilm en een hooggevoelige zwartwit negatieffilm (Kodak High Speed IE) leverbaar.

Met een speciaal zwart filter, dat het zichtbare licht tegenhield maar het infrarood doorliet, kon je bijzondere, ‘geheimzinnige of magische’ foto’s maken. Dat filter is nog steeds noodzakelijk, wil je met een digitale camera infrarood foto’s kunnen maken.

B+W Infrarood fotografie

Sommige digitale filterpakketten geven goede simulerende effecten, zoals Nik color efex pro 4.0. Het infrarood filter ziet er exact zo uit als destijds bij de Kodak IR diafilm, opgenomen met een oranjefilter.

B+W 092 EN 093 Infrarood filters

De sensor in onze digitale camera’s is uiteraard gevoelig voor de zichtbare lichtkleuren, maar ook voor een groot deel van het infrarood. Om bij Infrarood fotografie een werkelijkheidsgetrouwe kleurenreproductie te verkrijgen, plaatsen de fabrikanten een infrarood sperfilter voor de sensor. Deze ‘Hot Mirror’ is echter niet perfect: als je maar lang genoeg belicht door een zwart filter komt daar tóch infrarood straling doorheen. De belichtingstijden zijn er in de orde van 15 seconden, bij F8 en ISO 1100 … We werken dan vanaf een statief, uiteraard.

Het B+W 092-filter is minder streng dan het B+W 093-filter: het spert tot 750 nanometer zichtbaar licht en laat daarna het diep rood en infrarood door. Het ziet er donkerrood uit. Het 093 filter, waar ik zelf al jarenlang mee werk, begint pas bij 830 nanometer IR door te laten. Beide filters zijn er in F-Pro en MRC uitvoeringen. Laatstgenoemde hebben de fantastische antireflectie coating èn filteren nog iets selectiever. De filters zijn prachtig planparallel geslepen, met een matzwarte messing filtervatting, die probleemloos op en af schroeft. Ze zijn er in alle gangbare filtermaten.

B+W Infrarood Fotografie 092 en 093

B+W Infrarood Fotografie 092 en 093

Experimenterenderwijs Infrarood fotografie

Infrarood fotografie gaat experimenterenderwijs. De scherpstelling klopt niet meer; de scherpte ligt in een gebied ‘dichterbij’, in mijn geval met een – ouder – 28-105 mm objectief is dat op een afstandsinstelling van 2 meter. Manueel dus, net als de belichting. Sommige objectieven hebben een infrarood index als compensatie. Fotograferen op een helder zonnige dag levert het beste effect. Ongeacht de witbalans zien mijn opnames er paars uit, met vrij flauwe contrasten. Met andere camera’s en dezelfde 092 of 093 filters kan dat oranje of blauwig zijn. Natuurlijk maken we raw opnames en controleren we de belichting aan de hand van het histogram. Onderbelichte opnames zijn onbruikbaar.

B+W Infrarood fotografie

Neem het filter eens mee op je vakanties, maar vergeet dan niet het statief! Zwitserland, Riederalp.

Nabewerking van de Infrarood foto's

In de raw converter (Lightroom, Photoshop, enzovoorts) wordt de opname omgezet naar zwartwit, met een stevige contrastverhoging. Je krijgt subtiele grijstint-verschuivingen als je met de kleurenfilters speelt. Opnames die bij zonlicht zijn gemaakt kenmerken zich door een zwarte weergave van water en de blauwe lucht. Wolken steken daar wit tegen af. Bladgroen wordt wit als sneeuw! Het chlorofyl daarin veroorzaakt dat. Rode objecten worden wit tot lichtgrijs en zie je kans portretten te schieten (het model moet lang stilstaan, jij kiest grotere F-openingen en nóg hogere ISO-gevoeligheden), dan zie je zwarte ogen en een albast-witte huid tevoorschijn komen … Spookachtig, of Gothic!

B+W Infrarood fotografie

Een landweggetje met veel bladgroen. Objectief 28-105 mm met B+W 093 IR-filter. Waar zonlicht op bladgroen schijnt, wordt dit wit weergegeven: dit is het zogenaamde ‘Wood-effect’.

Tenslotte

Eigenlijk zijn de sensoren in de camera's iets té gevoelig voor Infrarood fotografie, ze kunnen ook een klein deel van het infraroodspectrum waarnemen. Op je foto’s zie je hier niets van terug, dankzij het hot mirror filter in de camera. Dit is een filter voor de sensor dat vrijwel al het infrarode licht blokkeert. Zonder hot mirror zou de kleurweergave niet meer overeenkomen met wat wij zien. Er zijn infrarood-fotografen die de Hot Mirror uit hun camera laten verwijderen.

Ja: láten. Daar zijn speciale, bekwame camera-reparateurs voor. Doe dit niet zelf: de kans dat dit niet goed lukt en de camera onbruikbaar wordt is groot. Neem sowieso een goedkope nieuwe camera daarvoor (bijvoorbeeld de Nikon D 3200 als je Nikonlenzen hebt) of een oud model (bekend is de D-70 in dezen). Aan bijgaande voorbeelden zie je de beste en meest voorkomende toepassing: in de landschapsfotografie. Heel leuk om in de zomer IR-foto’s’ te gaan maken in de Efteling, dierentuin Amersfoort of het Nederlands Openlucht Museum in Arnhem … Maar niemand weerhoudt je van de IJslandse zomer!

Zonder
Met

Het verschil tussen fotografie mét en zonder infrarood filter.

Mich Buschman

Mich Buschman is professioneel fotograaf en geeft lessen in o.a. portretfotografie. Met zijn ruim 30 jaar fotografie ervaring is hij een echte kenner van de fotobranche. Via de Degreef & Partner blog vertelt hij over de (technische) werking van onze producten. www.michbuschman.nl

2 gedachten over “Infrarood fotografie maakt het onzichtbare zichtbaar”

  • Zijn er namen van camera reparatie bedrijven die incl garantie het infrarood filter van bijv een Canon 20D kunnen verwijderen?

    Reageren
    • Beste Bert,
      Helaas hebben wij daar geen antwoord op. We raden je aan contact op te nemen met Canon of met een reparatiebedrijf.

      Reageren
Geef een reactie